Lei 3/1983, do 15 de xuño, de Normalización Lingüística (D.O.G.: 14/7/1983)
O proceso histórico centralista acentuado no decorrer dos séculos, tivo para Galicia dúas consecuencias profundamente negativas: anula-la posibilidade de constituír institucións propias e impedi-lo desenvolvemento da nosa cultura xenuína cando a imprenta ía promover o grande despegue das culturas modernas.
Sometido a esta despersonalización política e a esta marxinación cultural, o pobo galego padeceu unha progresiva depauperación interna que xa no século XVIII foi denunciada polos ilustrados e que desde mediados do XIX, foi constantemente combatida por tódolos galegos conscientes da necesidade de evita-la desintegración da nosa personalidade. A Constitución de 1978, o recoñece-los nosos dereitos autonómicos como nacionalidade histórica, fixo posible a posta en marcha dun esforzo constructivo encamiñado a plena recuperación da nosa personalidade colectiva e da súa potencialidade creadora.
Un dos factores fundamentais desa recuperación e a lingua, por se-lo núcleo vital da nosa identidade. A lingua e a maior e mais orixinal creación colectiva dos galegos, é a verdadeira forza espiritual que lle da unidade interna a nosa comunidade. Únenos co pasado do noso pobo, porque del a recibimos como patrimonio vivo, e uniramos co seu futuro, porque a recibira de nos como legado da identidade común. E na Galicia do presente serve de vínculo esencial entre os galegos afincados na terra nativa e os galegos emigrados polo mundo.
A presente Lei, de acordo co establecido no artigo 3 da Constitución e no 5 do Estatuto de Autonomía, garante a igualdade do galego e do castelán como linguas oficiais de Galicia e asegura a normalización do galego como lingua propia do noso pobo.
Polas devanditas razóns, o Parlamento de Galicia aprobou e eu, de conformidade co artigo 13.°, 2 do Estatuto de Galicia e co artigo 24 da Lei 1/1983, do 23 de febreiro, regulamentadora da Xunta e do seu Presidente, promulgo, en nome de El-Rei, a LEI DE NORMALIZACIÓN LINGÜÍSTICA.
TITULO I
DOS DEREITOS LINGÜÍSTICOS EN GALICIA
Artigo 1
O galego é a lingua propia de Galicia. Tódolos galegos teñen o dereito de coñecelo e de usalo.
Artigo 2
Os poderes públicos de Galicia garantiran o uso normal do galego e do castelán, linguas oficiais da Comunidade Autónoma.
Artigo 3
Os poderes públicos de Galicia adoptaran as medidas oportunas para que ninguén sexa discriminado por razón de lingua. Os cidadáns poderán dirixirse os xuíces e tribunais para obte-la protección xudicial do dereito a emprega-la súa lingua.
TITULO II
DO USO OFICIAL DO GALEGO
Artigo 4
1. O galego, como lingua propia de Galicia, e lingua oficial das institucións da Comunidade Autónoma, da súa Administración, da Administración Local e das Entidades Publicas dependentes da Comunidade Autónoma.
2. Tamén a é o castelán como lingua oficial do Estado
Artigo 5
As leis de Galicia, os Decretos lexislativos, as disposicións normativas e as resolucións oficiais da Administración Publica galega publicaranse en galego e castelán no Diario Oficial de Galicia.
Artigo 6
1. Os cidadáns teñen dereito o uso do galego, oralmente e por escrito, nas
súas relacións coa Administración Publica no ámbito territorial da
Comunidade Autónoma.
2. As actuacións administrativas en Galicia serán validas e produciran os seus
efectos calquera que sexa a lingua oficial empregada.
3. Os poderes públicos de Galicia promoveran o uso normal da lingua galega,
oralmente e por escrito, nas súas relacións cos cidadáns.
4. A Xunta dictara as disposicións necesarias para a normalización progresiva
do uso do galego. As Corporacións Locais deberan facelo de acordo coas normas
recollidas nesta Lei.
Artigo 7
1. No ámbito territorial de Galicia, os cidadáns poderán utilizar calquera
das dúas linguas oficiais nas relacións coa Administración de Xustiza.
2. As actuacións xudiciais en Galicia serán validas e produciran os seus
efectos calquera que sexa a lingua oficial empregada. En todo caso, a parte ou
interesado terá dereito a que se lle entregue ou notifique na lingua oficial
que elixa.
3. A Xunta de Galicia promovera, de acordo cos órganos correspondentes, a
progresiva normalización do uso do galego na Administración de Xustiza.
Artigo 8
Os documentos públicos outorgados en Galicia poderanse redactar en galego ou castelán. De non haber acordo entre as partes, empregaranse ámbalas dúas linguas.
Artigo 9
1. Nos Rexistros Públicos dependentes da Administración autonómica, os
asentamentos faranse na lingua oficial en que estea redactado o documento ou se
faga a manifestación. Se o documento e bilingüe, inscribirase na lingua que
indique quen o presenta no Rexistro. Nos Rexistros Públicos non dependentes da
Comunidade Autónoma, a Xunta de Galicia promovera, de acordo cos órganos
competentes, o uso normal do galego.
2. As certificacións literais expediranse na lingua na que se efectuase a
inscrición reproducida. Cando non sexa transcrición literal do asentamento,
empregaranse a lingua oficial interesada polo solicitante.
3. No caso de documentos inscritos en dobre versión lingüística pódense
obter certificacións en calquera das versións, a vontade do solicitante.
Artigo 10
1. Os topónimos de Galicia terán como única forma oficial a galega.
2. Correspóndelle á Xunta de Galicia a determinación dos nomes oficiais dos
municipios, dos territorios, dos núcleos de poboación, das vías de comunicación
interurbanas e dos topónimos de Galicia. O nome das vías urbanas será
determinado polo Concello correspondente.
3. Estas denominacións son as legais a tódolos efectos e a rotulación terá
que concordar con elas. A Xunta de Galicia regulamentara a normalización da
rotulación publica respectando en tódolos casos as normas internacionais que
subscriba o Estado.
Artigo 11
1. Co fin de facer efectivos os dereitos recoñecidos no presente Titulo, os
poderes autonómicos promoveran a progresiva capacitación no uso do galego do
persoal afecto a Administración Publica e as empresas de carácter publico en
Galicia.
2. Nas probas selectivas que se realicen para o acceso as prazas da Administración
Autónoma e Local considerarase, entre outros méritos, o grao de coñecemento
das linguas oficiais, que se ponderara para cada nivel profesional.
3. Na resolución dos concursos e oposicións para prover-los postos de
Maxistrados, Xuíces, Secretarios Xudiciais, Fiscais e tódolos funcionarios b
servicio da Administración de Xustiza, así como Notarios, Rexistradores da
Propiedade e Mercantís, será mérito preferente o coñecemento do idioma
galego.
TITULO III
DO USO DO GALEGO NO ENSINO
Artigo 12
1. 0 galego, como lingua propia de Galicia, e tamén lingua oficial no ensino
en tódolos niveis educativos.
2. A Xunta de Galicia regulamentara a normalización do uso das linguas oficiais
no ensino, de acordo coas disposicións da presente Lei.
Artigo 13
1. Os nenos teñen dereito a recibi-lo primeiro ensino na súa lingua
materna. O Goberno Galego arbitrara as medidas necesarias para facer efectivo
este dereito.
2. As Autoridades educativas da Comunidade Autónoma arbitraran as medidas
encamiñadas a promove-lo uso progresivo do galego no ensino.
3. Os alumnos non poderán ser separados en centros diferentes por razón da
lingua. Tamén se evitara, a non ser que con carácter excepcional as
necesidades pedagóxicas así o aconsellaren, a separación en aulas diferentes.
Artigo 14
1. A lingua galega e materia de estudio obrigatorio en tódolos niveis
educativos non universitarios. Garantirase o uso efectivo deste dereito en tódolos
centros públicos e privados.
2. 0 Goberno Galego regulamentara as circunstancias excepcionais en que un
alumno pode ser dispensado do estudio obrigatorio da lingua galega. Ningún
alumno poderá ser dispensado desta obriga se tivera cursado sen interrupción
os seus estudios en Galicia.
3. As autoridades educativas da Comunidade Autónoma garantiran que o remate dos
ciclos en que o ensino do galego e obrigatorio, os alumnos coñezan este, nos
seus niveis oral e escrito, en igualdade co castelán.
Artigo 15
1. Os profesores e os alumnos no nivel universitario teñen o dereito a
empregar, oralmente e por escrito, a lingua oficial da súa preferencia.
2. O Goberno Galego e as autoridades universitarias arbitraran as medidas
oportunas para facer normal o uso do galego no ensino universitario.
3. As autoridades educativas adoptaran as medidas oportunas co fin de que a
lingua non constitúa obstáculo para facer efectivo o dereito que teñen os
alumnos a recibir coñecementos.
Artigo 16
1. Nos cursos especiais de educación de adultos e nos cursos de ensino
especializado nos que se ensine a disciplina de lingua, e preceptivo o ensino do
galego. Nos centros de ensino especializado dependentes da Xunta de Galicia
establecerase o ensino da lingua galega nos casos en que o seu estudio non tena
carácter obrigatorio.
2. Nos centros de educación especial para alumnos con deficiencias físicas ou
mentais para a aprendizaxe, empregaranse como lingua instrumental aquela que,
tendo en conta as circunstancias familiares e sociais de cada alumno, mellor
contribúa ó seu desenvolvemento.
Artigo 17
1. Nas Escolas Universitarias e demais centros de Formación do Profesorado
será obrigatorio o estudio da lingua galega. Os alumnos destes centros deberan
adquiri-la capacitación necesaria para facer efectivos os dereitos que se
amparan na presente Lei.
2. As autoridades educativas promoveran o coñecemento do galego por parte dos
profesores dos niveis non incluídos no parágrafo anterior, a fin de garanti-la
progresiva normalización do uso da lingua galega no ensino.
TITULO IV
DO USO DO GALEGO NOS MEDIOS DE COMUNICACIÓN
Artigo 18
O galego será a lingua usual nas emisoras de radio e televisión e nos demais
medios de comunicación social sometidos a xestión ou competencia das institucións
da Comunidade Autónoma.
Artigo 19
O Goberno Galego prestara apoio económico e material ós medios de comunicación non incluídos no artigo anterior que empreguen o galego dun xeito habitual e progresivo.
Artigo 20
Serán obrigas da Xunta de Galicia:
1. Fomenta-la producción, a dobraxe, a subtitulación e a exhibición de películas
e outros medios audiovisuais en lingua galega.
2. Estimula-las manifestacións culturais, representacións teatrais e os espectáculos
feitos en lingua galega.
3. Contribuír ó fomento do libro en galego, con medidas que potencien a
producción editorial e a súa difusión.
TITULO V
DO GALEGO EXTERIOR
Artigo 21
1. O Goberno Galego fará uso dos recursos que lle confiren a Constitución
Española e o Estatuto de Autonomía para que os emigrantes galegos poidan dispoñer
de servicios culturais e lingüísticos en lingua galega.
2. Así mesmo fará uso do previsto no artigo 35 do Estatuto de Autonomía a fin
de protexe-la lingua galega falada en territorios limítrofes coa Comunidade Autónoma.
TITULO VI
DA ADMINISTRACIÓN AUTONÓMICA E A FUNCIÓN NORMALIZADORA
Artigo 22
O Goberno Galego asumira a dirección técnica e o seguimento do proceso de normalización da lingua galega; asesorara a Administración e os particulares, e coordinara os servicios encamiñados a consegui-los obxectivos da presente Lei.
Artigo 23
O Goberno Galego establecera un plan destinado a resalta-la importancia da lingua como patrimonio histórico da comunidade e a poñer de manifesto a responsabilidade e os deberes que esta ten respecto da súa conservación, protección e transmisión.
Artigo 24
1. A Escola Galega de Administración Publica encargarase da formación dos
funcionarios a fin de que poidan usa-lo
galego nos termos establecidos pola presente Lei.
2. O dominio das linguas galega e castela será condición necesaria para obte-lo
diploma da Escola Galega da Administración Publica.
Artigo 25
O Goberno Galego e as Corporacións Locais dentro do seu ámbito fomentaran a
normalización do uso do galego nas
actividades mercantís, publicitarias, culturais, asociativas, deportivas e
outras. Con esta finalidade e por actos singulares, poderanse outorgar reduccións
ou exencións das obrigas fiscais.
DISPOSICIÓN ADICIONAL
Nas cuestións relativas a normativa, actualización e uso correcto da lingua
galega, estimarase como criterio de autoridade o establecido pola Real Academia
Galega.
Esta normativa será revisada en función do proceso de normalización do uso do
galego.
DISPOSICIÓN FINAL
A presente Lei entrara en vigor o día seguinte da súa publicación no Diario Oficial de Galicia.